17 luty czy 17 lutego. O zapisywaniu dat

Bardzo często spotykam się z błędnymi zapisami dat, więc pomyślałam, że warto o tym wspomnieć. Daty możemy zapisywać na kilka sposobów: słownie, słownie i cyfrowo albo cyfrowo.

 

Zapis słowny

Przy słownym zapisywaniu dat należy pamiętać, że nazwa miesiąca przybiera zawsze formę dopełniacza. O tym, w jaki sposób czytamy lata, już wspominałam, dlatego odsyłam Was do wpisu: Wszystkiego dobrego w nowym roku!

  • siedemnasty lutego dwa tysiące szesnastego roku;
  • źle: siedemnasty luty dwutysięcznego szesnastego roku.

 

Zapis słowny i cyfrowy

Taki sposób zapisu jest najczęściej spotykany w tekstach beletrystycznych. Dzień i rok zapisywany jest liczbowo, a miesiąc słownie:

  • 17 lutego 2016 roku.

 

Zapis cyfrowy

Tutaj mamy dwie możliwości. Możemy posłużyć się cyframi arabskimi lub arabskimi i rzymskimi. W pierwszym przypadku poszczególne składniki daty oddzielamy kropkami:

  • 17.02.2016 roku;
  • źle: 17/02/2016 roku;
  • źle: 17-02-2016 roku.

Zauważcie, że przed 2 oznaczającą luty pojawiło się 0. Musi się ono tam znaleźć, z kolei przed pojedynczą liczbą oznaczającą dzień 0 należy pominąć:

  • 7.02.2016 roku;
  • źle: 07.02.2016 roku;
  • źle: 7.2.2016 roku.

Jak wspomniałam powyżej, do zapisu dat możemy wykorzystać również cyfry rzymskie. Oznaczamy nimi miesiące i zawsze oddzielamy je spacjami:

  • 17 II 2016 roku;
  • źle: 17.II.2016 roku.

Na zakończenie dodam, że rok możemy skrócić do r. Pamiętajcie, że skrót musi być oddzielony spacją:

  • 7 II 2016 r.;
  • źle: 7 II 2016r.

Myślnik, dywiz, pauza. O co chodzi z tymi kreskami?!

Temat rzeka, dlatego w tym wpisie tylko go zasygnalizuję. Pamiętajcie, że podane poniżej przykłady nie obejmują wszystkich możliwości użycia, a od niektórych zasad występują wyjątki. Ten post ma na celu wykazanie różnic między poszczególnymi znakami i wymienienie najczęstszych zastosowań. Zaczynamy!

Wyróżniamy kilka rodzajów kresek (znaków pisarskich), które poniżej pokrótce omówię, a wyglądają tak:

Myślnik, dywiz, pauza. O co chodzi z tymi kreskami?!

Łącznik (dywiz) [-]

Najkrótszą kreskę z zestawu nazywamy dywizem lub łącznikiem. To znak wewnątrzwyrazowy, który stosujemy w nazwach własnych i wyrazach pospolitych, nie oddzielamy go spacjami. Przykłady użycia:

  • zestawienia przymiotników (człony równorzędne znaczeniowo):
    flaga biało-czerwona, zagadnienia społeczno-gospodarcze;
  • zestawienia rzeczowników (człony równorzędne):
    fryzjerka-kosmetyczka, laska-parasol;
  • wieloczłonowe nazwy miejscowości i regionów (wyjątek: pierwszy człon to np. Kolonia, Osada czy Osiedle):
    Austro-Węgry, Skarżysko-Kamienna, Gdańsk-Wrzeszcz;
  • wyrazy powstałe ze skrótowców i skrótowce w odmianie przez przypadki:
    AK-owiec, ZUS-u;
  • nazwiska dwuczłonowe:
    Pawlikowska-Jasnorzewska, Grot-Rowecki;
  • złożenia powstałe z liczby i przymiotnika lub rzeczownika:
    5-złotowy, 15-lecie, XX-wieczny (ale nie lata 50-te, lecz 50.);
  • kody pocztowe, numery telefonów, faksów:
    10-255 Warszawa, tel. 635-89-02 (lub 635 83 02).

 

Myślnik (pauza / półpauza) [— / –]

Myślnik może mieć kształt pauzy () albo półpauzy () i pełni zarówno funkcję znaku interpunkcyjnego, jak i znaku pisarskiego (edytorską). Najważniejsze, by w publikacji wybrać jedną postać myślnika (pauzę lub półpauzę) i stosować ją konsekwentnie.

Kiedy myślnik pełni funkcję znaku przestankowego, oddzielamy go spacjami. Przykłady:

  • wprowadzenie kwestii dialogowych, oddzielenie dialogu od wypowiedzi narratora:

Przepraszam  rzekł Rambert  muszę już iść.

  • zaznaczenie pytań i odpowiedzi w wywiadach:

Umówiliśmy się, że ta część rozmowy nosić będzie tytuł „Dlaczego nie lubimy rozmawiać o wulgaryzmach”. Dlaczego?

Bo raz na miesiąc dziennikarz – radiowy prasowy, telewizyjny – prosi mnie, żebym coś powiedział na temat wulgaryzmów.

  • wyliczenia:
    podmiot,
    orzeczenie,
    przydawka.

Kiedy myślnik pełni funkcję edytorską, z reguły nie oddzielamy go spacjami. Przykłady:

  • wyrażenia liczbowe określające zakres lub wartość przybliżoną (dopuszczalne jest też użycie dywizu):
    lata 1989–1999, 1–3 maja30–60 procent, 100–200 złotych;
  • wyrażenia słowne określające zakres lub wartość przybliżoną:
    trzy–cztery dni, osiem–dziesięć milionów (dopuszczalne jest zastosowanie spacji między myślnikiem: dwie – trzy osoby);
  • wyrażenia określające relacje przestrzenne:
    pocisk ziemia–powietrze, trasa Warszawa–Kraków (dopuszczalne jest zastosowanie spacji między myślnikiem: lot Gdańsk – Praga);
  • wyrażenia określające relacje między osobami, organizacjami, państwami itd.:
    mecz Polska–Niemcy, stosunki Polska–Rosja (dopuszczalne jest zastosowanie spacji między myślnikiem: pakt Ribbentrop–Mołotow lub Ribbentrop – Mołotow).

Jak wspomniałam na samym początku, ten wpis nie wyczerpuje tematu. Na pewno pojawią się kolejne teksty dotyczące dywizu i myślnika. Pisząc ten post, opierałam się głownie na książce Adama Wolańskiego Edycja tekstów. Praktyczny poradnik (Warszawa 2008, s. 52–58). Tam też odsyłam dociekliwych po więcej przykładów użycia omawianych znaków, a także wyjątki od poszczególnych reguł.

Pączek, beza, tort, żelka i inne słodkości

Pączek, beza, tort, żelka i inne słodkościDziś tłusty czwartek, dlatego wybaczone nam będzie spożycie nie tylko większej niż pozwala zdrowy rozsądek liczby pączków, ale i innych słodkości. Niestety, słodycze powodują nie tylko problemy ze stanem naszego uzębienia i wagą, ale także bywają dość kłopotliwe, jeśli idzie o ich odmianę przez przypadki. Na popsute zęby i nadmierną ilość tkanki tłuszczowej nic nie poradzę, ale mogę pomóc mówić o słodyczach poprawnie.

 

Pączek, pączki

Najwięcej wątpliwości wzbudza biernik, gdyż (podobnie jak np. kotlet) jest równy mianownikowi, a nie dopełniaczowi (B. pączek, nie pączka). Przykłady:

  • Nie jadłam jeszcze dzisiaj pączka;
  • Nie jadłam jeszcze dzisiaj pączków;
  • Poproszę pączek (nie pączka);
  • Poproszę pięć pączków, trzy pączki.

 

Faworek, faworki

Jeśli chodzi o biernik rzeczownika faworek, jest trochę łatwiej, gdyż dopuszczalne są dwie formy: mianownikowa i dopełniaczowa (B. faworek/faworka).

  • Nie jadłam jeszcze dzisiaj faworka;
  • Nie jadłam jeszcze dzisiaj faworków;
  • Poproszę faworek (lub faworka);
  • Poproszę pięć faworków, trzy faworki.

 

Beza, bezy

Spory kłopot sprawia dopełniacz bezy w liczbie mnogiej. Poprawna forma brzmi: bez (nie bezów).

  • Nie jadłam jeszcze dzisiaj (żadnej) bezy;
  • Nie jadłam jeszcze dzisiaj (żadnych) bez (nie bezów);
  • Poproszę bezę;
  • Poproszę pięć bez, trzy bezy.

 

Tort, torty

Odnośnie do tortu (nie torta), najbardziej problemowy jest właśnie dopełniacz. Można mieć również wątpliwości co do biernika, który równa się mianownikowi (tort, nie torta).

  • Nie jadłam jeszcze dzisiaj tortu (nie torta);
  • Nie jadłam jeszcze dzisiaj tortów (podziwiam tych, którzy potrafią zjeść więcej niż jeden tort!);
  • Poproszę tort (cały; nie torta);
  • Poproszę kawałek tortu (nie torta);
  • Poproszę pięć tortów, trzy torty.

 

Żelka/żelek, żelki

Na koniec zostawiłam najlepszą wiadomość, najlepszą szczególnie dla tych, którzy kochają jeść żelki (muszę przyznać, że zaliczam się do tej grupy), ale nie wiedzą, jak o nich mówić. Dzięki temu, że możemy powiedzieć i żelka (ta), i żelek (ten), poprawne są dwie formy dopełniacza liczby mnogiej: żelek (od rzeczownika żelka) oraz żelków (od słowa żelek).

  • Nie jadłam jeszcze dzisiaj żelki/żelka;
  • Nie jadłam jeszcze dzisiaj żelek/żelków;
  • Poproszę żelkę/żelek;
  • Poproszę żelki.

 

Smacznego!

 

Odpowiedzi na pytania Czytelników #1

Od momentu powstania blogu dostaję od Was wiadomości, w których pytacie o różne interesujące Was zagadnienia związane z językiem polskim. W dzisiejszym wpisie postanowiłam wybrać najciekawsze z nich i pokrótce je omówić.

 

Oglądnąć czy obejrzeć?

Oglądnąć to regionalizm pochodzący z Małopolski. Regionalizmy nie są błędami, ale nie powinno się ich używać w rozmowach ponadregionalnych. Wariantem ogólnopolskim wspomnianego czasownika jest obejrzeć.

 

We Wrzeszczu czy na Wrzeszczu?

Z nazwami dzielnic łączy się przyimek na, chyba że dzielnica była wcześniej np. wsią albo osadą, wtedy użyjemy przyimka w (lub we). Wrzeszcz był wsią, którą Gdańsk wchłonął (podobnie jak Oliwę czy Jelitkowo), dlatego napiszemy:

  • mieszkać w dzielnicy Wrzeszcz;
  • mieszkać we Wrzeszczu;
  • jechać do Wrzeszcza;
  • spotkajmy się we Wrzeszczu.

Akurat z Wrzeszczem nie ma żadnego problemu. Niestety, nie można tego powiedzieć o wszystkich nazwach dzielnic. Wiele zależy od zwyczaju, a za przykład niech posłuży wypowiedź prof. Mirosława Bańki na ten temat.

 

Wysyłam rozwiązanie zadań czy rozwiązania zadań?

Muszę przyznać, że kiedy usłyszałam to pytanie, zgłupiałam :) Sprawa jest jednak prosta:

  • jeśli mówimy o jednym zadaniu: wysyłam rozwiązanie zadania;
  • gdy mówmy o kilku zadaniach: wysyłam rozwiązania zadań (mamy kilka zadań, ale i kilka rozwiązań), chyba że wszystkie zadania mają to samo rozwiązanie (żart!).

 

Na dziś to już wszystko. Zachęcam do zadawania pytań w komentarzach, za pomocą poczty e-mail lub Facebooka. Postaram się odpowiedzieć na wszystkie Wasze wiadomości, a najciekawsze zagadnienia postaram się omówić w kolejnych wpisach.

Wszystkiego dobrego w nowym roku!

Wszystkiego dobrego w nowym roku!Witajcie w pierwszym wpisie w nowym roku! Dziś poruszę dwie kwestie związane z rokiem: jedna dotyczy pisowni, druga wymowy.

W Nowym Roku czy w nowym roku?

To pytanie ostatnio często się pojawiało, szczególnie w kontekście życzeń noworocznych. No właśnie, wysyłając do kogoś kartkę czy mejl, powinniśmy napisać:

Wszystkiego najlepszego w Nowym Roku!

czy

Wszystkiego najlepszego w nowym roku!?

Odpowiedź brzmi: to zależy :) A zależy dokładnie od tego, jakie są nasze intencje. Nowy Rok to tylko jeden dzień – 1 stycznia. A zatem – jeśli napiszemy:

Szczęśliwego Nowego Roku!,

to znaczy, że jesteśmy w naszych życzeniach trochę skąpi: życzymy, żeby szczęśliwy był tylko pierwszy dzień stycznia. Gdy chcemy, by osoba, której składamy życzenia, przeżyła szczęśliwie każdy z 365 (lub 366) dni nowego roku, winniśmy napisać:

Szczęśliwego nowego roku!

Ja Wam, drodzy Czytelnicy, życzę pomyślności w nowym roku!

Dwutysięczny szesnasty czy dwa tysiące szesnasty rok?

Niby temat prosty, niby w kółko wałkowany, ale chyba wciąż niewystarczająco często. To jak jest z tym rokiem? Co do zasady odmieniamy tylko słowa, które odpowiadają dziesiątkom i jednościom, np.

  • 2016 (dwa tysiące szesnasty),
  • 1995 (tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąty piąty, nie tysięczny dziewięćsetny dziewięćdziesiąty piąty).

Oczywiście są wyjątki! Jeśli w miejscu dziesiątek i jedności stoją zera, odmieniamy trzecie słowo od końca, np.

  • 1500 (tysiąc pięćsetny).

Gdy również w miejscu setek pojawia się zero, odmianie podlega czwarte słowo, licząc od końca, np.

  • 2000 (dwutysięczny).

Pomijając wyjątki, które zdarzają się raz na stulecie, zasada jest bardzo prosta, a w razie wątpliwości wystarczy spróbować odmienić rok 1999 jak 2000.